भेंडवळ/जळगाव जामोद(गावकरी टाइम्स):
गेल्या ३७० वर्षांपासूनची अखंड परंपरा लाभलेल्या बुलढाणा जिल्ह्यातील भेंडवळ येथील ऐतिहासिक 'घटमांडणी' आज पार पडली. अक्षय तृतीयेच्या मुहूर्तावर मांडलेल्या या घटाचे आज सूर्योदयावेळी सूक्ष्म निरीक्षण करण्यात आले आणि आगामी वर्षाचे पीक-पाणी, पाऊस, देशाची आर्थिक व राजकीय स्थिती यावर भाष्य करण्यात आले. संपूर्ण महाराष्ट्रासह शेजारील राज्यांतील हजारो शेतकऱ्यांचे लक्ष लागून असलेल्या या भविष्यवाणीचे 'ए ते झेड' तपशील खालीलप्रमाणे आहेत:
सुरुवातीला जोर, नंतर ओढ
यंदाच्या घटमांडणीनुसार पावसाचे स्वरूप लहरी राहण्याचे संकेत आहेत:
जून: सुरुवातीलाच मुसळधार पाऊस होईल. अनेक भागात महापुराचे संकट ओढवून मोठे नुकसान होण्याची शक्यता आहे.
जुलै: पावसाचे प्रमाण सर्वसाधारण राहील.
ऑगस्ट आणि सप्टेंबर: या दोन महिन्यांत पावसाचे प्रमाण कमी राहण्याचे संकेत आहेत.
🌾 पिकांची स्थिती: कापूस आणि तांदूळ जोमात
शेतकरी ज्या पिकांच्या आधारावर वर्षभराचे नियोजन करतात, त्याबाबतचे अंदाज असे आहेत:
भरपूर उत्पादन: कापूस, तांदूळ, तीळ आणि बाजरी या पिकांचे उत्पादन यंदा उत्तम होईल.
सर्वसाधारण पिके: ज्वारी, तूर, मूग, उडीद, मटकी, जवस आणि वाटाणा ही पिके मध्यम स्वरूपाची राहतील.
संकट: पिकांवर यंदा रोगराईचे प्रमाण जास्त राहण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे, ज्यामुळे शेतकऱ्यांच्या खर्चात वाढ होऊ शकते.
🚩 राजकीय आणि देशाची संरक्षण स्थिती
घटमांडणीतील प्रतीकात्मक बदलांवरून देशाच्या भविष्याबाबत महत्त्वाचे संकेत मिळाले आहेत:
संरक्षण स्थिती: देशाची संरक्षण स्थिती तणावाची राहील. परकीय घुसखोरी किंवा बाह्य शक्तींचा त्रास जाणवेल.
सत्ता: 'राजा' (पंतप्रधान/सत्ताधारी) आपली गादी टिकवून ठेवेल, म्हणजेच राजकीय स्थिरता कायम राहील.
अर्थव्यवस्था: देशाची आर्थिक स्थिती मजबूत राहणार नाही, काही प्रमाणात आर्थिक ओढाताण जाणवू शकते.
🔍 काय आहे भेंडवळची ही ३७० वर्षांची परंपरा?
महान तपस्वी चंद्रभान महाराज वाघ यांनी ही परंपरा ३७० वर्षांपूर्वी सुरू केली होती. आजही त्यांचे वंशज ही परंपरा तितक्याच श्रद्धेने पुढे नेत आहेत.
घटमांडणी कशी होते?
शेतात एक खड्डा करून त्यात मातीचा घट, त्यावर पाण्याने भरलेली घागर आणि १८ प्रकारची धान्ये (गहू, ज्वारी, तूर, जवस, तीळ इ.) विशिष्ट पद्धतीने मांडली जातात. रात्रभर होणाऱ्या नैसर्गिक बदलांचे (उदा. धान्याची झालेली हालचाल, घागरीतील पाण्याचे प्रमाण) पहाटे निरीक्षण केले जाते.
मातीची ढेकळे: चार महिन्यांच्या पावसाचे प्रतीक.
करंजी: देशाच्या आर्थिक स्थितीचे प्रतीक.
मसूर: परकीय घुसखोरीचे प्रतीक.
पान-विडा: राजाच्या (पंतप्रधान) गादीचे प्रतीक.
शेतकऱ्यांचा अतुट विश्वास
जरी या परंपरेला कोणताही शास्त्रीय आधार नसल्याचे अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती सांगत असली, तरी विदर्भ, मराठवाडा आणि खानदेशातील लाखो शेतकऱ्यांचा यावर दृढ विश्वास आहे. पेरणीचे नियोजन करण्यासाठी आणि कोणत्या पिकाला अधिक भाव मिळेल हे ठरवण्यासाठी आजही हजारो शेतकरी भेंडवळमध्ये मुक्कामाला येतात.
बळीराजासाठी हा अंदाज मार्गदर्शक ठरेल का, हे येणारा काळच ठरवेल. मात्र, आजही भेंडवळच्या या प्राचीन विज्ञानाची उत्सुकता संपूर्ण राज्यात कायम आहे.
ताज्या अपडेट्ससाठी पाहत राहा, गावकरी टाइम्स.

0 Comments